Uitblinken in onzichtbaarheid én vertrouwen: ‘Een veilig betalingssysteem valt niet op’
We betalen dagelijks met onze pinpas, telefoon of smartwatch. Achter die ogenschijnlijk simpele handeling gaat een digitale wereld schuil waarin in milliseconden wordt gecontroleerd, beveiligd en beslist. Voor vier Belgische banken ontwikkelt en beheert Sopra Steria een belangrijk deel van die infrastructuur. Zo helpt Sopra Steria het vertrouwen te beschermen dat ons geld veilig is en we kunnen blijven betalen. Want als het betalingsverkeer stilvalt, raakt dat ons dagelijks leven.
Een koffie afrekenen met je horloge. In de supermarkt je telefoon tegen de betaalautomaat houden. Of ’s avonds laat nog snel een vliegticket boeken. We doen het gedachteloos. Eén tik, één scan of één druk op de knop, en je hebt betaald. Maar stel dat een betaling ineens wordt geweigerd, terwijl er genoeg geld op je rekening staat? Of dat een ondernemer vlak voor een deadline een leverancier niet kan betalen? En wat als op grote schaal kaartbetalingen uitvallen? Dan zijn de gevolgen lang niet altijd te overzien.
Wat gebeurt er bij een pinbetaling?
Zodra een pas of telefoon bij de betaalterminal wordt gehouden, gaat er een bericht richting de bank. Daar wordt onder meer gecontroleerd of de pashouder voldoende saldo heeft. Het bedrag wordt vervolgens gereserveerd: het geld is nog niet definitief overgemaakt, maar kan ook niet meer voor iets anders worden gebruikt. Tegelijkertijd vinden controles plaats op veiligheid en mogelijke fraude. Verschillende systemen wisselen daarvoor gegevens uit. Als alles klopt, krijgt de betaalterminal toestemming en ziet de klant dat de betaling is geaccepteerd. De definitieve financiële verwerking volgt daarna. Het hele autorisatieproces verloopt in een fractie van een seconde.
Een wereld van milliseconden
Sébastien Nys, director Financial Services bij Sopra Steria België, weet hoeveel er nodig is om te voorkomen dat kaartbetalingen op grote schaal uitvallen. ‘We staan er nauwelijks bij stil wat er allemaal achter een betaling gebeurt’, zegt hij. ‘Je doet een betaling, krijgt toestemming en gaat verder. Maar voordat zo’n transactie is verwerkt, moeten achter de schermen allerlei systemen en partijen samenwerken.’ Denk aan de autorisatie van kaarttransacties, instant payments en de aansluiting op het nieuwe digitale Europese betaalsysteem Wero. Steven Lenders, senior solutions architect bij Sopra Steria Nederland: ‘Wij ontwikkelen de software die de systemen van banken verbindt met betaalnetwerken, we integreren die software in de bestaande IT-omgeving van iedere bank en zorgen voor de infrastructuur en cybersecurity eromheen.’ Ook nadat een systeem live is, blijft Sopra Steria betrokken. Als regelgeving verandert of nieuwe betaalmogelijkheden worden toegevoegd, moeten de systemen opnieuw worden aangepast. Lenders: ‘Teams bewaken continu of alles goed draait, onderzoeken meldingen en passen systemen aan als regelgeving of betaalmethoden veranderen. We bouwen de oplossing dus niet alleen, we zorgen er ook voor dat die oplossing 24 uur per dag betrouwbaar blijft functioneren.’
Als betalingen realtime worden, moet fraudedetectie dat ook worden
Snelheid heeft ook een keerzijde
Wat voor klanten echter vooral gemak is, heeft ook een keerzijde. Zoals de instant payment. Sinds 9 oktober 2025 moeten banken in de eurozone hun klanten de mogelijkheid bieden om eurobetalingen direct te versturen. Zo’n directe betaling – de instant payment – staat binnen enkele seconden op de rekening van de ontvanger. Lenders: ‘Met instant payments kunnen criminelen het geld binnen enkele seconden wegsluizen en binnen een minuut kan het geld vervolgens via verschillende rekeningen zijn verplaatst en ergens terechtkomen waar het nauwelijks nog terug te halen is.’ Volgens Wiebe Fokma, gespecialiseerd in fraudedetectie bij Sopra Steria is het bijvoorbeeld voor slachtoffers van bankhelpdeskfraude – waarbij criminelen zich voordoen als bankmedewerkers – lastiger om op tijd in te grijpen en het geld te blokkeren voordat het wordt opgenomen. Fokma: ‘Daarom is het belangrijk dat fraudedetectie nu de volgende stap zet: van detectie naar preventie.’
Detectie van fraude
De detectie van fraude moet daarom continu verder verbeterd worden. Daarbij kijkt Sopra Steria vooral naar de vraag wat voor een specifieke klant normaal gedrag is. Fokma: ‘Dat klinkt eenvoudiger dan het is. Een betaling van enkele duizenden euro’s bij een juwelier kan voor de ene klant hoogst ongebruikelijk zijn, terwijl het bij een andere klant prima in het normale patroon past. Bij zakelijke klanten kan juist het tijdstip veelzeggend zijn. Een onderneming kan transacties van verschillende groottes doen, maar bijvoorbeeld vrijwel altijd op vaste momenten van de dag. Iedere klant heeft dus patronen, alleen zijn die voor iedere klant anders. Door daar precies naar te kijken kun je de fraudeur heel goed herkennen, want die wijkt daar uiteindelijk van af. Daarbij wordt ook AI ingezet. Het model waaraan Fokma werkt, richt zich op het herkennen van afwijkend en ongebruikelijk gedrag. Tegelijk blijft menselijke expertise cruciaal. ‘Met AI kun je heel snel duizenden mogelijkheden afgaan, maar vervolgens kijkt een expert welke indicator werkelijk betekenis heeft. De mens blijft hierin essentieel. Want met het menselijke aspect kunnen we voorkomen dat een AI-model ongewenst gedrag vertoont.’
Een goed betalingssysteem valt nauwelijks op. Het is er gewoon, iedere seconde van de dag
Europa zoekt eigen betaaloplossingen
Ondertussen verandert ook het Europese betaallandschap. Europa streeft naar digitale soevereiniteit zodat het een eigen digitale betaalinfrastructuur heeft. Wero is daar een voorbeeld van. Deze betaalinfrastructuur is een initiatief van Europese banken dat onder meer betalingen tussen personen mogelijk maakt en later ook breder ingezet moet kunnen worden voor online en fysieke betalingen. Sopra Steria heeft de aansluiting op Wero inmiddels voor twee Belgische banken uitgerold. Een derde staat op stapel. Op de achtergrond wordt bovendien gewerkt aan nog een ontwikkeling: de digitale euro. Die moet volgens Lenders uiteindelijk een digitaal alternatief worden voor contant geld, waarbij het geld – anders dan geld op een commerciële bankrekening – rechtstreeks door de Europese Centrale Bank wordt gedekt. Ook daarbij zullen banken nieuwe verbindingen moeten leggen tussen hun eigen systemen en de Europese infrastructuur.
Wat is Wero?
Wero is een Europees betaalinitiatief van de European Payments Initiative (EPI). Het maakt gebruik van de infrastructuur voor instant payments, waardoor geld rechtstreeks en snel tussen bankrekeningen kan worden verstuurd. Een toepassing is bijvoorbeeld het onderling verrekenen van een restaurantrekening via een mobiele telefoon. Wero moet zich verder ontwikkelen richting online betalingen en betalingen in winkels. Sopra Steria ondersteunt Belgische banken bij de aansluiting van hun eigen systemen op Wero.
Vertrouwen achter iedere betaling
Voor de gebruiker blijft uiteindelijk hetzelfde ideaal gelden. Je houdt je telefoon tegen de terminal en vrijwel direct klinkt er een piepje. Het bedrag is betaald. Niemand denkt aan datacenters, beveiligingscontroles, fraudemodellen of Europese betaalstandaarden. Nys: ‘Dat is ook precies de bedoeling. Een goed betalingssysteem valt nauwelijks op. Het is er gewoon, iedere seconde van de dag.’ Dat is ook waar de uitdaging zit: in de combinatie van schaal, snelheid en betrouwbaarheid. ‘Ook als het aantal transacties plots sterk toeneemt, moet het systeem zonder hapering blijven draaien. Altijd’, aldus Nys. ‘Dat vraagt om een infrastructuur die niet alleen snel is, maar ook continu stabiel blijft. De beste betaalinfrastructuur is uiteindelijk de infrastructuur waar niemand over hoeft na te denken.’ Want achter die vanzelfsprekendheid schuilt iets wezenlijks: het vertrouwen dat ons geld veilig is en we altijd kunnen blijven betalen. Nys: ‘Of we nu boodschappen doen, een rekening overmaken of een restaurantrekening willen betalen, we willen er zeker van zijn dat dit lukt. Door de digitale infrastructuur achter het betalingsverkeer veilig en betrouwbaar te houden, helpt Sopra Steria dat vertrouwen te beschermen, zodat het dagelijks leven gewoon door kan gaan.’
Waarom digitale soevereiniteit?
Een groot deel van het Europese digitale betalingsverkeer maakt gebruik van internationale betaalnetwerken en technologiebedrijven. Europa wil daarom daarnaast beschikken over een eigen, sterke digitale betaalinfrastructuur. Initiatieven als Wero en de digitale euro passen in die ontwikkeling. Het doel is om essentiële betalingsdiensten binnen Europa betrouwbaar, veilig en beschikbaar te houden en minder afhankelijk te zijn van partijen buiten Europa. Digitale soevereiniteit draait daarmee vooral om grip op een infrastructuur die onmisbaar is geworden voor consumenten, bedrijven en de economie als geheel.