‘Doordat ik me kwetsbaarder opstel, stappen anderen uit hun comfortzone’

Tijdens het reflecteren op haar lange loopbaan, stelde Yvonne Ploum zichzelf één belangrijke vraag: hoe wil ik de laatste tien jaar van mijn carrière als directeur van de ErfgoedAcademie besteden? De zoektocht die volgde, was uitdagend. ‘Maar ik geef nu leiding met meer rust en vertrouwen.’

Een goede leider kan elk bedrijf of elke organisatie managen. Ook als hij of zij eigenlijk niets inhoudelijks over het werk weet. Met die instelling begon Yvonne Ploum aan een banenruil van een paar dagen met de manager van de personeels- en organisatieafdeling van een ziekenhuis in Emmen.

‘Veel mensen denken: wat kan ik nou betekenen als ik eigenlijk geen informatie heb?’ begint Yvonne. ‘Best veel, bleek toen ik aanschoof bij allerlei meetings. Het gaat namelijk allemaal om leiderschapskwaliteiten. Je kunt iets bijdragen en betekenen vanwege je leiderschapsskills en ervaring. Uiteindelijk gaat het, waar je ook bent, over mensen, middelen en processen. Soms gaat er iets niet goed, omdat het proces niet werkt, soms omdat er geen geld is. Maar bijna altijd gaat er iets mis, omdat er iets met de mensen niet goed gaat. Je kan niet goed met mensen werken als je meteen op het proces gaat zitten. Die driehoek tussen mensen, middelen en processen, daar kun je als leider iets aan bijdragen, waar je ook bent.’

Vertrouwen als leider

Als directeur van de ErfgoedAcademie in Amersfoort werkt ze normaal met een klein team, van zes mensen. Nu was ze ineens een klein radertje in een grote organisatie. ‘Ik had twee assistenten en veel meer ondersteuning, dat was wel leuk om mee te maken’, zegt Yvonne. Toch was dat niet het grootste inzicht van de dag. Het was vooral een lesje vertrouwen, in zichzelf als leider en in de situatie. ‘Ik kende niemand, ik had geen enkele bagage daar. Daardoor was ik heel open en nieuwsgierig, rustig ook. Allemaal dingen waar ik tijdens de training aan had gewerkt. Doordat ik geen ballast had, kon ik heel open reflecteren op wat ik zag gebeuren. Vragen stellen: hoe kon ik helpen? Wat had iemand nodig? Een bijzondere ervaring’, zegt ze nu.

Bosrijke omgeving

Na tweeënhalve dag mocht ze van Emmen weer terug naar Amersfoort. Ondertussen had iemand anders háár baan uitgevoerd. De banenruil was een van de laatste opdrachten van het Leadership Entrepreneurship Advancement Program, een training bij de Baak van 25 dagen, verdeeld over vijf modules. Het grootste deel van de trainingsdagen vond plaats op de locatie van de Baak in Driebergen, op een groot landgoed in een bosrijke omgeving. Daarnaast maakten de deelnemers een korte reis naar Israël en een natuurretraite naar Terschelling.

Reflecteren

‘Ik wilde in mezelf investeren’, vertelt Yvonne. ‘Ik stond op een punt waarop ik ging reflecteren op mijn loopbaan. Ik was op dat moment 58 en ik vroeg me af: hoe wil ik de laatste tien jaar van mijn carrière eigenlijk besteden? Het Leadership Entrepreneurship Advancement Program sprak me aan, omdat het een programma was dat bijna een jaar duurt. En omdat de training een combinatie is van professionele en persoonlijke ontwikkeling. Ik denk dat het een ook niet zonder het andere kan. Want wie je bent vertaalt zich natuurlijk ook in de manier waarop je dingen doet in je werk.’

Wie ben ik?

Tijdens de training bleek inderdaad al snel dat persoonlijk leiderschap en professioneel leiderschap alles met elkaar te maken hebben. De training is opgebouwd rond de Theory U van Otto Scharmer. Dit is een model voor fundamentele verandering dat ervan uitgaat dat het proces begint bij jezelf en zich uitstrekt naar de organisatie en de bredere systemen waarin je actief bent. De Theory U stelt dat het creëren van echte verandering en innovatie vraagt om het loslaten van oude overtuigingen, aannames en patronen én het openstaan voor nieuwe perspectieven en mogelijkheden.

De eerste stap is dus: naar jezelf kijken. Wie ben ik? Ben ik in staat als persoon om zelf vorm te geven aan de toekomst? ‘Ik ben iemand die heel hard werkt en heel veel dingen doet. Hierdoor had ik ook altijd een soort onrust in me. Ik wil niet per se minder werken, want ik vind het belangrijk dat ik met mijn baan een bijdrage lever aan de maatschappij. Maar ik wilde wel meer vanuit het “nu” leven en werken. En minder bezig zijn met morgen en met alles wat er nog moest’, vertelt Yvonne.

Rust en vertrouwen

Naast rust was ze op zoek naar vertrouwen. Het vertrouwen dat, wat er ook zou gebeuren, ze weer een weg zou vinden. Dat had ze eigenlijk al bewezen in haar loopbaan. Zo was ze directeur geweest van een museum dat was afgebrand en ging een van de organisaties waar ze werkte failliet. Daar was ze weer van opgekrabbeld. ‘Rationeel wist ik wel dat er altijd weer een weg is, maar ik wilde het ook voelen. Ik was op zoek naar een diep vertrouwen in mezelf en in de situatie. Door alles wat ik in mijn loopbaan had meegemaakt, was ik in een constante staat van alertheid. Hard werken had me ver gebracht. Daar is ook niets mis mee, maar nu voelde ik dat ik wilde leven en leidinggeven vanuit rust en vertrouwen.’

Vanuit verbinding

Daarnaast wilde ze zich professioneel ontwikkelen. Meer in verbinding staan met haar team bijvoorbeeld. ‘Als directeur ben je een soort “voormens”, je staat voor de troepen. Het is natuurlijk ook mijn doel om het team verder te helpen en samen doelen te behalen, maar dat wilde ik niet autoritair doen. Ik wilde het juist doen vanuit verbinding. Dat heeft ook weer te maken met vertrouwen, dingen overlaten aan anderen bijvoorbeeld. Ik was gewend om alles zelf te doen, omdat je denkt dat dat sneller gaat. Ik wilde meer ruimte maken voor teamleden, waardoor zij ook makkelijker hun verantwoordelijkheid kunnen nemen.’

Retraite tussen grote grazers

De retraite op Terschelling hielp Yvonne te ontdekken wie ze ten diepste is. Een bijzondere ervaring, waar ze van tevoren best bang voor was. De deelnemers brachten namelijk 24 uur door in de natuur met alleen water, een stoeltje en iets tegen de regen. Weglopen mocht alleen om te plassen, slapen was ook niet de bedoeling. ‘Het is een gebied waar grote grazers leven, daar was ik als de dood voor. Anderen maakten zich zorgen om het donker of om de verveling. De nacht duurde inderdaad lang, maar uiteindelijk was het ontzettend mooi. Er is geen enkele afleiding, alleen je gedachten. En toen de zon opkwam, leek het alsof ik opnieuw geboren werd. Ik had het volbracht! Het was echt fantastisch.’

Verschillende perspectieven

Ook de reis naar Israël maakte diepe indruk. ‘Het Israëlisch-Palestijns conflict is zo groot, dat kun je niet oplossen. Wat kun je dan toch nog betekenen als leider? Het heeft me ook geleerd om vanuit verschillende perspectieven te kijken. Als je daar met mensen praat, besef je dat je niet alleen met een individu spreekt, maar ook andere belanghebbenden. En dat iemand bepaalde normen en waarden vanuit de opvoeding heeft meegekregen en vanuit diens cultuur. Als ik nu in gesprek ben met partijen en ik ben het ergens niet mee eens snap ik beter waarom die ander dat zegt. Ik luister meer en kijk naar de mens achter het proces.’

Kwetsbaar

Wat ze concreet veranderde in haar werk nadat ze de training volgde? ‘Ik stel me kwetsbaarder op als leider. Ik durf bijvoorbeeld te zeggen dat ik iets ook niet weet. Daardoor ben ik toegankelijker geworden, minder afstandelijk. En daardoor is er meer ruimte voor anderen, die daardoor meer uit hun comfortzone zijn gekomen. Uiteindelijk is het Leadership Entrepreneurship Advancement Program dus goed geweest voor ons hele team en de organisatie.’