Digitalisering geeft de zorg iets fundamenteels terug

De zorg staat onder druk. Vergrijzing zorgt voor meer zorgvraag, terwijl de arbeidsmarkt krimpt. Harder werken is geen oplossing meer. Beweging 3.0 kiest daarom bewust voor slimmer werken: technologie inzetten die medewerkers ondersteunt én de cliënt centraal houdt. Zodat zorgprofessionals daar waar het er écht toedoet, tijd en aandacht hebben voor mensen. ‘Het draait niet om de technologie zelf, maar om nabijheid en eigen regie.’ 

De uitdagingen in de zorg zijn bekend: een vergrijzende populatie die meer zorg vraagt, een krimpende arbeidsmarkt en medewerkers die ook zelf ouder worden. Tegelijkertijd veranderen de verwachtingen. Mensen willen langer thuis blijven wonen, zijn digitaal vaardiger en verwachten dat technologie hen daarbij ondersteunt. Voor zorgorganisaties betekent dit dat ze fundamenteel anders moeten gaan werken. 

Structureel krappe capacitieit in de zorg

Marleen Bron, directeur Digitalisering en Data bij Beweging 3.0, ziet die uitdagingen dagelijks. De zorg- en welzijnsorganisatie biedt individuele zorg die meebeweegt met de persoonlijke leefomstandigheden van cliënten. Ruim 3.000 medewerkers en 2.000 vrijwilligers zetten zich dagelijks in om wonen, zorg, welzijn en gezondheid met elkaar te verbinden. ‘Harder werken lost niets meer op’, zegt Bron. ‘De capaciteit is structureel krap. De enige weg vooruit is slimmer werken: technologie zo inzetten dat medewerkers zich kunnen focussen op hun vakmanschap.’ 

Van zorgvraag naar gemeenschapsvraag

Slimmer werken betekent bij Beweging 3.0 meer dan alleen technologie invoeren. Het gaat ook om anders kijken naar wat écht een zorgvraag is. Bron geeft een sprekend voorbeeld: ‘Neem een cliënt of inwoner die medicatie nodig heeft. Met een medicijndispenser kan iemand zijn eigen gang gaan, zonder te wachten op de wijkverpleegkundige. Maar dan ontstaat er iets anders: die wijkverpleegkundige was de enige die nog langskwam. Eenzaamheid gaan we dan als zorgvraag zien, terwijl dat eigenlijk een gemeenschapsvraag is.’ 

Leefwereld bewoners centraal

De oplossing ligt volgens Bron in het netwerk. ‘Als er in de wijk een buurthuis is waar iemand naartoe kan, lost een welzijnsmedewerker dat op. Niet de wijkverpleegkundige. Zo creëer je veel meer waarde en kan de verpleegkundige zich richten op échte zorgvragen.’ Het is een beweging die zichtbaar is in de hele sector: zorg die teruggaat naar de gemeenschap. Deze manier van kijken sluit direct aan bij het gemeenschapsgericht werken waarbij de leefwereld van inwoners centraal staat en zorg zoveel mogelijk in het netwerk wordt georganiseerd. 

Kijk naar bekwaamheid 

Die verschuiving vraagt ook om een andere blik op werk. ‘We zijn wellicht doorgeschoten in het idee dat je voor alles hooggeschoold personeel nodig hebt’, stelt Bron. ‘Natuurlijk blijft vakmanschap essentieel, maar bij bepaalde handelingen kun je ook kijken naar bekwaamheid in plaats van formele bevoegdheid. Wat kan iemand eigenlijk al? Hoe kunnen mensen makkelijker instromen zonder jarenlange opleidingstrajecten?’ Die andere manier van organiseren – zorg in de buurt, focussen op bekwaamheid, technologie als hulpmiddel – vraagt wel om een stevige digitale basis. ‘Als systemen niet betrouwbaar zijn, blijven medewerkers hangen in technische problemen in plaats van dat ze zich kunnen richten op hun werk.’ 

Strategisch partnerschap 

Beweging 3.0 besefte dat een paar jaar geleden al. Zonder solide fundament geen ruimte voor vernieuwing. De organisatie startte meer dan vijf jaar geleden met de overgang naar een stevige basis. Bron: ‘Toen ik binnenkwam, werkten we met Citrix, hadden we niet overal wifi. Het was gewoon niet prettig werken. We hebben toen de hele IT-omgeving vernieuwd en een fundament gelegd waarop we technologie kunnen uitbouwen.’ Voor de verbindingen en telefonie koos Beweging 3.0 voor KPN. De digitale werkplek werd in eerste instantie elders belegd, maar geleidelijk ontstond de wens om dat ook bij KPN onder te brengen. ‘Toen zijn we vorig jaar het gesprek aangegaan’, vertelt Bron. ‘Wilden we met elkaar een strategisch partnerschap? Want als we de werkplek ook bij jullie onderbrengen, maken we elkaar best afhankelijk. Dat moet je goed doen.’ 

Overal werken: op locatie, thuis en onderweg 

Die keuze ging verder dan een technische migratie. Het werd een samenwerking waarin beide partijen samen ontwikkelen en elkaar betrekken bij innovaties. Als Beweging 3.0 nieuwe stappen zet, denkt KPN mee. Als KPN iets nieuws ontwikkelt, is de zorgorganisatie erbij betrokken. Een voorbeeld daarvan is de gezamenlijke verkenning van domotica in woonzorgcentra, waarbij wordt gekeken hoe slimme lampen en rolluiken – technologie die thuis inmiddels normaal is – ook in de zorg ingezet kunnen worden. Het resultaat: medewerkers kunnen nu overal werken – op locatie, thuis, onderweg – met systemen die stabiel draaien. ‘Het fundament moet kloppen’, benadrukt Bron. ‘Pas dan kun je écht verder ontwikkelen.’ 

Veiligheid 

Bij alle digitale ontwikkelingen staan privacy en veiligheid voorop. Beweging 3.0 werkt met verwerkersovereenkomsten en heeft de infrastructuur zo ingericht dat gevoelige data beschermd blijft. ‘Security is een van de redenen waarom we voor dit partnerschap kozen’, vertelt Bron. ‘KPN hanteert een zerotolerancebeleid voor ongeautoriseerde toegang of afwijkend gedrag, terwijl wij soms pragmatischer zijn. We zijn ook de zorg, we moeten kunnen werken. Dus die gesprekken voeren we samen: hoe zetten we dit goed neer?’ 

Bewustzijn bij iedereen

Ook medewerkers worden actief betrokken bij veiligheid. Iedereen volgt jaarlijks een e-learning over cybersecurity en informatieveiligheid. ‘De techniek is maar een stukje’, zegt Bron. ‘Het gaat om bewustzijn bij iedereen in de organisatie. Zorgmedewerkers zijn experts in hun vak, maar digitale veiligheid is niet hun dagelijkse focus. Daarom is die jaarlijkse training zo belangrijk, zeker nu cybercriminelen steeds slimmer worden, ook met AI.’ 

Makkelijker en minder foutgevoelig 

Een van de concrete effecten van dat solide fundament: medewerkers werken nu zoveel mogelijk met één apparaat in plaats van meerdere. Voorheen hadden verzorgenden op woonzorglocaties vaak een wifi-telefoon, een smartphone voor alarmering en een pieper voor brandmelding bij zich. ‘Dat werkt ingewikkeld’, zegt Bron. ‘Als er drie alarmen tegelijk afgaan, welke moet je dan eerst oppakken? Door alles te integreren, weet de medewerker direct wat er speelt en wat er moet gebeuren. Dat maakt het werk makkelijker en minder foutgevoelig.’

Menselijke nabijheid

Voor de cliënt betekent het dat medewerkers prettiger hun werk doen, met meer rust en aandacht. ‘We kunnen niet altijd beloven dat er daardoor direct meer warme zorg is’, erkent Bron. ‘De werkelijkheid is vaak te krap. Maar wat we wel bereiken, is dat medewerkers daar waar het écht nodig is – bij het douchen van een cliënt, bij een belangrijk gesprek – de tijd en aandacht hebben om dat goed te doen. Zonder gestoord te worden door allerlei andere dingen. Daarmee komt technologie in lijn met onze visie vooral ten goede aan menselijke nabijheid en aandacht: precies daar waar het ertoe doet.’ 

Eigen regie 

Beweging 3.0 heeft inmiddels een nieuwe digitale visie en strategie ontwikkeld, die aansluit op de bedrijfsbrede koers richting 2028. De focus ligt op drie thema’s: ondersteuning van inwoners en cliënten in hun eigen regie, ondersteuning van medewerkers in hun werk en samenwerking in het netwerk. Deze drie thema’s vormen het hart van onze Digitale Visie & Strategie en zijn leidend in alle digitaliseringsinitiatieven. Bij elk thema kijkt de organisatie wat data en eventueel AI kunnen betekenen. ‘We zetten technologie nooit als doel op zich in’, benadrukt Bron. ‘Het gaat om nabijheid en eigen regie. Een tillift vinden we ook normaal, niemand tilt meer omdat het slecht is voor je rug. Zo moet het met digitale middelen ook worden: gewoon onderdeel van het zorgproces.’ 

Digitale assistent 

Een voorbeeld van die volgende stap is de ontwikkeling van een digitale assistent, die Beweging 3.0 samen met KPN ontwikkelt. Medewerkers hebben toegang tot veel informatie, maar het bij elkaar brengen blijkt soms lastig. ‘Een assistent, getraind op onze eigen informatie, moet het makkelijker maken om snel het juiste antwoord te vinden. En als het antwoord er niet is, kan iemand direct een melding maken naar onze servicedesk. Die vloeiende stap – van zoeken naar melden – gaat veel meerwaarde opleveren.’ 

Voor de komende jaren staan ook gepersonaliseerde dashboards op de agenda, betere informatie-uitwisseling in het netwerk en slimmer plannen en roosteren. ‘Roosters zijn elke maand een terugkerend punt’, zegt Bron. ‘Alles wat je daar handiger in kunt doen, is welkom. Maar het gaat ook om het grotere plaatje: capaciteitsmanagement. Hoe verhoudt de inzet van technologie zich tot arbeidsinzet? Daar moeten we slim mee omgaan.’ 

Geruisloze migraties 

Veranderingen van bovenaf doorvoeren werkt niet. Beweging 3.0 geeft medewerkers daarom vanaf het begin een centrale rol in elk traject. ‘We doen dit niet vanuit een hoofdkantoor’, benadrukt Bron. ‘We vragen: wat heb jij nodig? Op die manier vorm je de verandering daar waar het ertoe doet.’ Die aanpak werkte goed bij de migratie van de digitale werkplek. ‘Daar heeft niemand iets van gemerkt. Dat was ook mijn randvoorwaarde. Een eerdere, grote migratie bleek voor veel mensen lastig en moeizaam. Dat wilden we niet nog een keer. Het feit dat dit wél geruisloos verliep, zegt iets over hoe je zo’n partnerschap invult: niet dat KPN zegt hoe het moet, maar dat je het samen doet.’ 

Lef om vooruit te kijken 

Bron heeft één belangrijke les geleerd in de afgelopen jaren: soms moet je lef tonen. ‘De kosten gaan vaak voor de baten uit. Je moet kunnen zeggen: ik weet nog niet precies wat het oplevert, maar ik weet wel dat dit de goede richting is. Dat geldt zeker voor AI-ontwikkelingen. We zijn vrij snel ingestapt met pilots rond Copilot. Ik zie de risico’s, ook op het gebied van duurzaamheid. Maar als je niet meegaat, verlies je de race zeker.’ Haar advies aan andere organisaties: kijk goed wat anderen doen en durf mee te bewegen. ‘Een digitale strategie draait niet om tech, maar om de mens. Technologie is het middel, niet het doel.’ En dat middel moet kloppen, van onder naar boven. ‘Begin met dat fundament. Zorg dat het stabiel is, dat het werkt, dat medewerkers erop kunnen vertrouwen. Zodat technologie op de achtergrond verdwijnt en aandacht weer naar mensen kan gaan. Pas dan kun je écht slimmer gaan werken.’