The art of balance: ‘Herstel is geen luxe, maar noodzaak’
Een leven in balans: we streven er allemaal naar, maar weinigen slagen erin. In een wereld die nooit slaapt en waar de smartphone onze constante metgezel is, is de grens tussen werk en privé vervaagd tot een onzichtbare lijn. ‘Je denkt al snel onmisbaar te zijn, maar altijd bereikbaar zijn, verstoort je herstel.’ Tijdens een rit in de volledig nieuwe Volvo ES90 geeft ze advies aan drukke professionals om meer balans in hun leven te krijgen.
Prof. dr. Daantje Derks is hoogleraar ‘Technology facilitated work-life integration’ aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Ze bestudeert hoe permanente bereikbaarheid, via smartphone, laptop, apps en mail, ons welzijn en ons vermogen om te herstellen ondermijnt. Haar onderzoek toont aan dat dit niet zozeer een technologisch probleem is, maar een gedragsprobleem: we hebben samen een cultuur gecreëerd waarin altijd bereikbaar zijn de norm is geworden. Het vraagt om bewuste keuzes, het stellen van grenzen en, bovenal, het heroveren van controle over onze eigen tijd. Want goed herstel is geen luxe, maar de fundering onder duurzaam succes.
Volvo
Vroeger was het simpel: om vijf uur trok je de deur achter je dicht. Hoe is onze omgang met werk en privé veranderd?
‘Dat beeld, gesymboliseerd door Dolly Parton’s song ‘9 to 5’ uit 1980, is inderdaad volledig achterhaald. De intrede van internet, en later de smartphone, heeft de werkdag plaats- en tijdonafhankelijk gemaakt. Wat begon als de vrijheid van anytime, anyplace, is voor velen veranderd in everywhere, all the time. We hebben met z’n allen, vaak onbewust, een cultuur gecreëerd waarin we een constante stroom van prikkels normaal zijn gaan vinden. De verwachting, expliciet of impliciet, is dat je snel reageert. Voor je het weet, zit je gevangen in een crisiscultuur die je zelf mede hebt opgebouwd. Balanceren tussen werk en privé is een dagelijkse uitdaging geworden die veel stress oplevert.’
Wat is de grootste klacht die u hoort van professionals?
‘De kern van het probleem is het onvermogen om mentaal los te komen van het werk. In de wetenschap noemen we dit psychological detachment. Het is dé kernvoorwaarde om te kunnen herstellen van de inspanningen die je overdag levert. Je lichaam heeft die herstelfase nodig om terug te keren naar een basisniveau van rust. Wanneer je ’s avonds en in het weekend verbonden blijft met je werk via mail of apps, wordt dat herstelproces structureel verstoord. Eén of twee avonden is niet erg, maar door de smartphone wordt het vaak routinematig. Negeer je dat herstel, dan heeft dat onvermijdelijk gevolgen voor je fysieke en mentale gezondheid. Denk aan vermoeidheid, slaapproblemen en, in het ergste geval, een burn-out. Die vermoeidheid heeft serieuze consequenties waar nog veel te weinig aandacht voor is. Net als alcohol je reactievermogen beïnvloedt, heeft vermoeidheid vergelijkbare effecten.’
Juist op de dagen dat je herstel het hardst nodig hebt, is de kans het kleinst dat je het ook daadwerkelijk krijgt
U noemt de vergelijking met vermoeidheid bij autorijden. Hoe belangrijk is het om ook in die dagelijkse routines, zoals het woon-werkverkeer, bewust stil te staan bij herstel?
‘Heel belangrijk. We besteden zoveel tijd in de auto, in de trein, onderweg. Dat zijn momenten die je kunt benutten voor herstel, maar vaak doen we dat niet. We blijven in onze mail of appjes zitten, bellen nog snel even. Terwijl juist die transities – van werk naar huis, van huis naar werk – heel waardevol zijn als overgangsmomenten. Een moment waarop je bewust de knop omzet. Het helpt ook om je omgeving daarop in te richten: een ruimte waarin je tot rust kunt komen, waarin je veilig bent, waarin technologie jou ondersteunt in plaats van afleidend werkt.’
Veel mensen plannen herstelmomenten in, bijvoorbeeld een lunchwandeling of sporten in de avond. Maar zodra het druk wordt, worden juist die dingen als eerste geschrapt. Wat is het risico daarvan?
‘Dat noemen we de herstelparadox: juist op de dagen dat je herstel het hardst nodig hebt, is de kans het kleinst dat je het ook daadwerkelijk krijgt. Na een drukke, stressvolle dag plof je met je telefoon op de bank en blijf je werkmails beantwoorden. En als je niet goed herstelt, begin je de volgende dag al vermoeid. Je hebt meer inspanning nodig om hetzelfde werk te doen, wat weer leidt tot meer werkdruk en een grotere behoefte aan herstel. Zo kom je in een negatieve spiraal terecht. Het venijnige van slecht herstel is dat je het pas merkt als de koek bijna op is. De signalen komen bijna altijd te laat.’
Frankrijk heeft het ‘recht op onbereikbaarheid’ in de wet verankerd. Is dat de oplossing?
‘Het is een utopie om te denken dat een wet het probleem oplost. We zagen in Duitsland, waar bedrijven als Volkswagen de servers na werktijd uitzetten, dat mensen heel creatief worden in het vinden van workarounds. Bovendien ontneemt het een stukje controle. Als moeder van een jong gezin heb ik mijn avonduren soms simpelweg nodig om mijn werk af te krijgen. Een verbod zou voor mij eerder belemmerend dan helpend zijn. De grote winst van zo’n wet is wel dat het de dialoog op nationaal niveau opent. Maar uiteindelijk is gedrag veel krachtiger dan beleid. Bijna elke organisatie heeft wel beleid rondom werk-privébalans, maar als de cultuur er een is van constante bereikbaarheid, heeft dat beleid weinig waarde.’
Je bent geen uitzondering om dat je toevallig meer betaald krijgt; iedereen heeft herstel nodig
Welke rol speelt de leidinggevende hierin?
‘Een leidinggevende heeft een enorme verantwoordelijkheid als rolmodel. Als jij als baas structureel zestig uur per week werkt en ’s avonds laat nog mailt, zet je een norm neer. Ook al zeg je tegen je team dat ze dat niet hoeven te doen, je gedrag spreekt luider. Ik krijg vaak de vraag van managers: “Als ik op vrijdagavond een mail stuur en van de helft van mijn team een reactie krijg, over welke groep moet ik me dan zorgen maken?” Het antwoord is: over beide. Degenen die reageren, offeren hun hersteltijd op. Degenen die niet reageren, voelen mogelijk de druk en sociale consequenties. Als leidinggevende moet je je bewust zijn van de impact van je communicatie. De intentie waarmee een bericht wordt gestuurd – “dan heb ik het maar vast gedaan” – is vaak heel anders dan hoe het bij de ontvanger binnenkomt. Het creëert een ongevraagde werkprikkel in de privéomgeving. Maak duidelijke afspraken over verwachtingen en stuur berichten via apps die puur voor werk bedoeld zijn, zoals werkmail. Daarmee respecteer je de avondrust van je collega’s. Maar vooral, práát met je team over waar hun behoefte ligt op dit thema.’
The art of balance: de Volvo ES90
De Volvo ES90 combineert rust met moderne luxe. Het strakke Scandinavische ontwerp en de hoogwaardige materialen zorgen voor een verfijnde, comfortabele omgeving. Technologie ondersteunt waar nodig: het intuïtieve infotainmentsysteem met Google‑diensten maakt bedienen eenvoudig, terwijl het Bowers & Wilkins‑audiosysteem, met luidsprekers in de hoofdsteunen, voor een rijke, precieze geluidsbeleving zorgt. Met een volledig elektrisch rijbereik tot 700 kilometer (WLTP) kom je ontspannen verder, en bij een snellader laad je van 10 naar 80 procent in ongeveer 22 minuten. Zo biedt de ES90 een stille en hoogwaardige manier van reizen, waarin gemak en comfort vanzelfsprekend zijn.
Een slideshow met 7 afbeeldingen
Ziet u nog verschillen in de werkprivébalans tussen ondernemers en mensen in loondienst?
‘Laten we beginnen met ondernemers en zzp’ers, want die groep heeft het op een bijzondere manier lastig. Mensen in loondienst hebben toch makkelijker hun telefoon uit dan wanneer je zelf verantwoordelijk bent voor de omzet. Er is geen leidinggevende die zegt: je laptop moet nu dicht. Als ondernemer denk je al snel dat het niet kan, dat die ene klant niet kan wachten, dat die deal niet doorgaat als je niet meteen reageert. Maar het venijnige is dat juist die groep, die het vaak al zo druk heeft, daardoor ook nog eens slechter herstelt. Want vergis je niet: iedereen heeft herstel nodig, fysiek en mentaal. Je bent geen uitzondering omdat je toevallig meer betaald krijgt of een hogere positie hebt.’
Hoe kunnen drukke professionals en leiders de controle terugpakken over hun eigen tijd?
‘Het begint met bewustwording en het aangaan van het kritische gesprek met jezelf. Wie is de baas over jouw telefoon? Alle apps zijn ontworpen om je aandacht zo lang mogelijk vast te houden. Daar moet je je tegen wapenen. Een gewaarschuwd mens telt voor twee. Ten tweede, wees kritisch op je communicatiemiddelen. Gooi werkgerelateerde appgroepen van je telefoon. WhatsApp is ontworpen voor privécommunicatie en hoort niet thuis in een professionele context. Als je ’s avonds toch wilt communiceren, gebruik dan een medium dat voor werk is ontworpen, zoals e-mail, waarvan je de notificaties kunt uitschakelen.
Ten derde, maak herstel onderdeel van je routine, zodat het een automatisme wordt. Spreek met jezelf af: onder het eten geen telefoon op tafel, geen laptop mee op vakantie. Of, ietwat onconventioneel voor als je het echt moeilijk vindt: maak je kinderen de baas over jouw schermtijd; vaak een zeer effectieve methode.
En tot slot, besef dat je samen de norm creëert. Het gaat niet alleen om wat de leidinggevende doet. Vraag jezelf af: kan deze mail wachten tot morgen? Door respect te tonen voor de hersteltijd van je collega’s, draag je bij aan een gezondere en vitalere werkcultuur waar je uiteindelijk zelf ook baat bij hebt.’
U onderzoekt dit dagelijks en kent alle valkuilen. Hoe zorgt u zelf voor balans?
‘Ik heb ontdekt dat beweging buiten voor mij essentieel is. Een uur na het eten trek ik er altijd op uit, wandelend of fietsend. In de zomer zwem ik bijna dagelijks in het buitenbad, in de winter ben ik meer buiten aan het lopen. Dat zijn momenten die ik niet onderhandelbaar heb gemaakt voor mezelf. Verder zet ik uiterlijk om negen uur mijn laptop uit, al lukt dat niet altijd als ik lekker in een schrijfflow zit. Maar ik ben eerlijk: ook al weet ik hoe het moet, ik trap er zelf ook regelmatig in. De rekening komt dan altijd direct, want als ik te laat mijn laptop uit zet, slaap ik minder goed. Wat mij wel enorm helpt, is dat ik er een routine van heb gemaakt. Als bepaalde dingen gewoon in je systeem zitten, hoef je er niet meer over na te denken. Dan is het niet elke dag de afweging of je er zin in hebt of tijd voor hebt. Je doet het gewoon.’
