Tandartspensioen met ‘gouden kroontje’: ‘Deze buy-out was een kans die we maar één keer kregen’ 

Wat doe je als pensioenfonds als je 1,6 miljard euro aan pensioenvermogen hebt, zesduizend deelnemers en een dekkingsgraad van 125 procent? Voor Pensioenfonds Tandartsen en Tandarts-specialisten (SPT) bleek een buy-out de enige manier om het pensioenvermogen volledig ten goede te laten komen aan de deelnemers. Die kregen daarmee een ‘gouden kroon’: structureel +25 procent én jaarlijks een extra, levenslange indexatie van 0,5 procent. ‘Dit hadden we op geen enkele andere manier voor elkaar gekregen.’ 

De Nederlandse pensioensector staat op een kruispunt. De invoering van de Wet toekomst pensioenen (Wtp) dwingt alle fondsen tot strategische keuzes: invaren in het nieuwe stelsel, zelfstandig blijven onder het oude pensioenstelsel (FTK) of overstappen naar een ander pensioenfonds. Elk scenario vraagt om een scherpe analyse, heldere communicatie en bestuurlijke moed. Voor sommige fondsen is er nog een vierde route aantrekkelijk: de buy-out.

Bij een buy-out neemt een andere pensioenuitvoerder – bijvoorbeeld een pensioenverzekeraar – het pensioenvermogen én alle bijbehorende pensioenverplichtingen en risico’s over. Dit is met name interessant voor gesloten of vergrijsde fondsen met een sterke financiële positie en een relatief oude deelnemerspopulatie. Zij ruilen het rendementspotentieel van zelf blijven beleggen en het risico van pensioenverlagingen in voor zekerheid, eenvoud en rust voor hun deelnemers.

Een van die fondsen is Stichting Pensioenfonds Tandartsen en Tandarts-specialisten (SPT). Dit fonds is al sinds 1997 gesloten, maar beheerde tot voor kort nog het pensioenvermogen van ruim zesduizend tandartsen, orthodontisten en kaakchirurgen: 1,6 miljard euro in totaal, voor deelnemers van gemiddeld net boven de zeventig jaar. 

Samen met pensioenverzekeraar a.s.r. rondde SPT dit voorjaar in een soepel geolied proces de grootste buy-out in zijn soort tot nu toe af, waar de deelnemers bepaald geen kiespijn aan over hielden. Integendeel: SPT-voorzitter Gertjan Dicker sloot met Dirk Korbee, directeur Financial Management Pensioenen bij a.s.r. een overeenkomst met een prachtig positief resultaat voor de deelnemers en hun pensioengerechtigde nabestaanden: een nieuw, fors hoger pensioenbedrag én een aanvullende jaarlijkse, levenslange verhoging van 0,5 procent. ‘We hadden deze kans maar één keer. En die hebben we met beide handen aangegrepen’, aldus Dicker. 

Waarom koos SPT voor een buy-out?

Dicker: ‘We waren al meer dan twintig jaar een gesloten fonds en de gemiddelde leeftijd van onze deelnemers lag boven de zeventig. Dat betekent: al lang geen nieuwe premie-inleg meer en veel deelnemers die bijna of al met pensioen zijn. We hadden een sterke financiële positie met een dekkingsgraad van bijna 125 procent. Binnen de andere mogelijkheden – zoals invaren of doorgaan – zouden we het pensioenvermogen niet volledig kunnen verdelen onder de deelnemers; dan zou er geld overblijven dat dan noodgedwongen naar derden zou gaan. Een buy-out bleek de enige route om onze financiële ruimte direct en volledig ten goede te laten komen aan de mensen die het hadden ingelegd, onze deelnemers.’

Korbee: ‘Gertjan en het bestuur van SPT konden zo hun deelnemers niet alleen zekerheid bieden, maar ook meer dan een kwart extra pensioen alsmede een levenslange indexatie van 0,5 procent. Wij namen alle bestaande pensioenverplichtingen over en konden SPT, dankzij onze vroegtijdige risicoanalyse en pricingcapaciteit, snel een aantrekkelijk bod doen.’

Wat bracht SPT mee naar de onderhandelingstafel?

Dicker: ‘We hebben ons niet blanco gemeld. We hadden een duidelijke analyse laten maken door onze adviseur, we wisten wat we wilden én wat er nodig was. Er lag een stevig eisenpakket op tafel; we wilden een betrouwbare Nederlandse partij, met genoeg schaalgrootte en ervaring om dit feilloos te kunnen regelen en met overtuigende administratieve en IT-capaciteit, die ons gegarandeerd soepel zou kunnen helpen, ook in het traject van afstemming met DNB en de implementatie. Daarnaast wilden we het volledige pensioenvermogen – de 1,6 miljard euro die we meebrachten – direct in zijn geheel kunnen uitkeren aan onze deelnemers, met een jaarlijkse verhoging. Daar hebben we hard op ingezet.’

Korbee: ‘Zo’n scherpe voorbereiding maakt een wereld van verschil. Het stelde ons in staat om direct op het juiste detailniveau te kunnen rekenen en met een concreet voorstel te komen dat voor alle partijen werkte.’

Waarom viel de keuze op a.s.r.?

Dicker: ‘We hebben meerdere partijen gesproken. Maar bij a.s.r. was het gevoel meteen goed. Ze waren snel, concreet en duidelijk over wat ze wel en niet konden. Geen verkoopverhaal, maar vakmanschap. Ze luisterden goed, waren flexibel en respectvol in de onderhandelingen. Uiteindelijk wilden we een partner die het niet alleen technisch aankon, maar ook de menselijke maat begreep.’

Korbee: ‘Voor ons is dit geen eenmalige deal. We bouwen een portfolio op en willen dat elk fonds – groot of klein – goed begeleid wordt. SPT is qua vermogen de grootste buy-out die tot nu toe in de Nederlandse markt is gedaan. Eerder deden we bijvoorbeeld een buy-out waarbij het fonds woningen verhuurde aan deelnemers en wilde dat die deelnemers daar konden blijven wonen tegen goede condities. En recent een buy-out waarbij deelnemers honderd procent inflatiecompensatie meekregen. De kern is altijd: een op maat gemaakte oplossing.’

Hoe zagen de voordelen er concreet uit voor de deelnemers?

Korbee: ‘Elke deelnemer – van slaper tot gepensioneerde – kon dankzij de hoge dekkingsgraad via deze buy-outconstructie 25 procent extra pensioen krijgen, bovenop zijn of haar oorspronkelijke pensioenbedrag. Die verhoging is structureel. Daar bovenop konden we nog een vaste jaarlijkse levenslange indexatie bieden van 0,5 procent.’

Een ‘gouden kroon’ als overeenkomst! Dat betekende champagne in de bestuurskamer?

Dicker, glimlachend: ‘Nou, we hielden het iets soberder, want het blijft geld van de deelnemers. Ik dronk geloof ik een colaatje. Maar we waren enorm trots op het resultaat. Dit lukt je niet elke dag.’

Korbee: ‘We merken aan de reacties van de deelnemers dat het hen echt raakt. Pensioen is vaak abstract, maar dit is heel concreet. We hebben samen veel aandacht besteed aan duidelijke communicatie over wat er zou veranderen. Het resultaat: tevreden deelnemers en een traject zonder ruis.’

Wat is er nodig voor een geslaagde buy-out? 

Korbee: ‘Allereerst: goed zicht op je deelnemerspopulatie en je financiële positie. Markten blijven bewegen gedurende een traject, daar moet je op voorbereid zijn. Wij helpen fondsen daarbij. We maken risico’s inzichtelijk, helpen met het afdekken van risico’s en zorgen dat er tijdens de transitie niets misgaat met de lopende pensioenuitkeringen.’

Dicker: ‘Je moet ook durven kiezen. Voor ons was dit geen vanzelfsprekende stap. Maar we zagen dat dit de enige manier was waarop we het volledige pensioenvermogen kunnen verzilveren voor onze deelnemers. En dan moet je doorpakken. Zelf heb ik me ook goed voorbereid: zo volgde ik meerdere opleidingen over pensioenfondsbestuur en de Wet toekomst pensioenen, zodat ik precies wist welke verantwoordelijkheden we als bestuur hadden. Die kennis helpt om scherp te blijven, ook in onderhandelingen.’

Wat komt er praktisch kijken bij een buy-out aan de kant van a.s.r.?

Korbee: ‘Een heleboel – en het vraagt om precisie. We zijn begonnen met een grondige analyse van het fonds: de financiële positie, deelnemersdata, beleggingsportefeuille en het risicoprofiel. Daarna volgde voor ons een traject van risicomodellering, pricing en offertevorming, waarbij we onze actuarissen en investment-specialisten inzetten. Tegelijk startte het pensioenfonds met het opzetten van een communicatiestrategie, want deelnemers moesten precies begrijpen wat er voor hen zou veranderen en Gertjan wilde ze daar al vroeg in meenemen. Toen de offerte was geaccepteerd, hebben we het fonds samen met hun adviseur begeleid bij de aanvraag van de DNB-goedkeuring en gezorgd voor een waterdichte overdracht. Zo’n traject draait om transparantie, snelheid en zorgvuldigheid. Zodat het pensioen van elke deelnemer veilig overgaat.’

Hoe hebben jullie de deelnemers erbij betrokken?

Dicker: ‘We hebben het hele traject ondersteund met heldere communicatie. Nieuwsbrieven, persoonlijke brieven, een telefonische helpdesk – alles erop en eraan. Ook hebben we meerdere webinars georganiseerd, waarin deelnemers hun vragen konden stellen. En na de closing hebben we samen met a.s.r. een gezamenlijk webinar gehouden om alles toe te lichten. Dat werd enorm gewaardeerd. Het gaf mensen niet alleen informatie, maar ook vertrouwen.’

Korbee: ‘Die aanpak werkt. Als je deelnemers serieus neemt en meeneemt, win je draagvlak. Dat zagen we hier terug in het enthousiasme.’

Hoe lang heeft het totale traject geduurd?

Korbee: ‘Vanaf het moment van de keuze voor a.s.r. ging het snel. Binnen zes maanden was alles geregeld – inclusief de goedkeuring van De Nederlandsche Bank, de implementatie én het overnemen van de pensioenuitkeringen. Dat is uitzonderlijk snel. Die snelheid kon alleen dankzij goede voorbereiding van beide kanten, helder risicobeheer en transparantie over wat we van elkaar verwachtten.’

Dicker: ‘De samenwerking was echt een sterk punt. We zaten wekelijks samen op directieniveau, met open agenda’s en korte lijnen. Er was ruimte voor discussie, maar we hielden altijd het gezamenlijke doel voor ogen: de beste uitkomst voor onze deelnemers.’

Missie geslaagd? 

Korbee: ‘In mei hebben alle deelnemers persoonlijk een brief gekregen met het voor hen geldende pensioenbedrag en zijn de uitkeringsgerechtigden voor het eerst uitbetaald vanuit a.s.r.’

De deelnemers hebben nu te maken met a.s.r. Kan SPT zichzelf nu gaan opheffen?

Dicker: ‘Ja. We hebben onze belangrijkste taak vervuld: het pensioen van onze deelnemers zo goed mogelijk borgen. Dat geeft rust, ook voor ons als bestuur.’

Korbee: ‘Voor de sector is dit een goed voorbeeld. Er zijn meer fondsen in vergelijkbare situaties. Gesloten, vergrijsd en met een degelijke financiële positie, en met deelnemers die een relatief beperkte risicobereidheid hebben. Voor hen is dit een realistische route. Zo zijn er in Nederland tientallen fondsen – vooral ondernemings- en beroepspensioenfondsen – waarvoor een buy-out aantrekkelijk kan zijn.’ 

Wat is jullie advies aan andere pensioenfondsbestuurders?

Korbee: ‘Verken op tijd je opties. De Wtp biedt ruimte voor verschillende oplossingen, maar dat geeft ook complexiteit. Een buy-out is niet voor elk fonds de beste keuze, maar in sommige gevallen is het dé oplossing. En wacht niet te lang, want vóór het uiterste transitiemoment moet je een aantal keuzes gemaakt hebben.’

Dicker: ‘Mijn advies: bel Dirk! Serieus. Zelfs al denk je dat het bij jouw fonds niet kan. Laat het onderzoeken. Wij zijn heel blij dat we Dirk hebben gebeld.’