Koudwatervrees bij beleggen: ‘Onze financiële geletterdheid moet omhoog’ 

Een op de drie Nederlandse huishoudens heeft de financiële ruimte om te beleggen, maar laat het geld tóch op de spaarrekening staan. Zonde, zegt ook Marike Knoef, hoogleraar economie aan Tilburg University, want door de lage rentes en hoge inflatie wordt spaargeld steeds minder waard. Bovendien hoeft beleggen helemaal niet zo ingewikkeld te zijn.

Marike Knoef doet al jaren onderzoek naar onderwerpen als pensioen, vergrijzing, de arbeidsmarkt en sparen. ‘Dat doen we op basis van de data van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Als we die gegevens analyseren, zien we dat Nederlanders relatief veel hebben gespaard, vooral in de vorm van pensioenvermogen. Daarnaast heeft een doorsnee huishouden zo’n € 20.000 op de bank.’ 

Daarmee behoren Nederlanders tot de grootste spaarders van Europa. Het sparen zit er bij veel mensen zó ingebakken dat ze er nauwelijks meer bij stilstaan. ‘We zien bijvoorbeeld ook dat veel ouderen blijven sparen, nadat ze met pensioen zijn. Daar kun je vraagtekens bij zetten, want waarom zou je dat nog doen? Je woning is vaak grotendeels afbetaald, je hebt meestal al een financiële buffer opgebouwd én je ontvangt inkomsten uit de AOW en een eventueel aanvullend pensioen.’  

Meer rendement uit beleggen 

Maar misschien wel belangrijker: spaargeld levert al jaren relatief weinig op. Integendeel. Door de lage rentes wordt het in feite steeds minder waard. ‘Hoewel de spaarrentes inmiddels hoger liggen dan tijdens de coronapandemie, blijft het rendement op veel spaarrekeningen achter bij de inflatie’, zegt Knoef. ‘Daardoor kun je met hetzelfde geld dus over de jaren heen steeds minder kopen.’ 

Beleggen kan op de lange termijn volgens haar meer opleveren. ‘Daarbij moet ik natuurlijk wel de kanttekening maken dat het niet zonder risico’s is. Het kán ook tegenvallen. Maar je verwachte rendement is historisch gezien hoger dan bij sparen.’ Het is volgens haar dan ook een afweging tussen de zekerheid van een vast bedrag en meer risico met de verwachting op een hoger rendement.  

Onderzoek van de AFM 

Uit recent onderzoek van de Autoriteit Financiële Markt (AFM) blijkt dat ongeveer 800.000 huishoudens kiezen voor die vastigheid. De helft van deze groep heeft ruim € 30.000 over om te beleggen, boven op de financiële buffer die ze volgens voorlichtingsinstantie Nibud nodig hebben. Toch laat deze groep het geld stilstaan op de rekening, terwijl veel van hen volgens de AFM te weinig vermogen opbouwen om hun huidige levensstijl voort te zetten nadat ze gestopt zijn met werken.  

Andere landen beleggen vaker 

Dat het ook anders kan, blijkt uit een vergelijking met andere landen. ‘Die verschillen zijn fors’, aldus hoogleraar Knoef. ‘Waar we in Nederland maar zo’n 20 tot 25% van onze vrije financiële middelen beleggen, is dat in heel Europa gemiddeld 35%. Landen als Zweden en Denemarken zitten daar ruim boven met wel 50 tot 60%. De Verenigde Staten spant met ruim 80% aan beleggingen de kroon.’  

Waar het verschil tussen die landen vandaan komt? ‘Dat is moeilijk te meten en te vergelijken’, zegt Knoef. ‘De één is bereid om meer risico te nemen dan de ander, maar ook de mensen om je heen kunnen een rol spelen. Als je vrienden, familie of buren bijvoorbeeld beleggen, durf je zelf ook sneller die stap te zetten. Bijvoorbeeld omdat je van hun ervaringen leert, of beleggen als iets normaals gaat beschouwen. Dit noemen we het peer effect.’ 

Ook de overheid kan hier volgens haar invloed op uitoefenen. ‘In Zweden zien we daarvan een sterk effect. Daar heeft de overheid beleggen fiscaal aantrekkelijk en eenvoudig gemaakt, zodat het voor inwoners toegankelijker wordt om te beleggen. Dat kan helpen om het vertrouwen te vergroten.’ In Nederland gebeurt dat in feite ook met de verplichte pensioenopbouw, waardoor Nederlanders zo’n 75% van hun totale vermogen beleggen.  

Beleggen kan ook zonder kennis 

Een van de redenen die Nederlanders zelf het vaakste noemen om niet te beleggen, is volgens de AFM het gebrek aan kennis. Daarnaast ervaren veel huishoudens beleggen als risicovol. Knoef wijst daarbij op verliesaversie: ‘Veel mensen hebben de neiging om een eventueel verlies veel zwaarder te laten wegen dan een mogelijke winst. Een waardedaling komt bij veel mensen emotioneel hard aan.’ 

Tegelijkertijd denkt de hoogleraar dat veel mensen de kennis die ervoor nodig is om te beleggen overschatten. ‘Tegenwoordig kun je eenvoudig beginnen met beleggen, bijvoorbeeld door je geld te laten beleggen door een professionele partij of door zelf in een fonds te stappen, zoals een vastgoedfinancieringsfonds. Je hoeft dan niet zelf alle ontwikkelingen te begrijpen of voortdurend de markt in de gaten houden.’ 

Kies voor spreiding 

Het voordeel van beleggen in een fonds in plaats van in één bedrijf is dat je je geld kunt spreiden over verschillende bedrijven, in verschillende landen en sectoren. Ook investeren in vastgoedfondsen past goed binnen een gespreide portefeuille. ‘Het is beter om niet op één paard te wedden. Stel dat een bedrijf in het fonds omvalt, dan kunnen de beleggingen in de andere bedrijven dat compenseren. Je risico is dus veel minder groot.’ 

Betekent dit dat iedereen zomaar al zijn spaargeld moet gaan beleggen? Zeker niet. ‘Ten eerste ligt de keuze om wel of niet te gaan beleggen altijd bij de mensen zelf’, benadrukt ze. ‘En daarnaast is verstandig om altijd voldoende geld achter de hand te houden om tegenvallers op te vangen. Zoals een reparatie aan je auto of huis, of het vervangen van de wasmachine als die ineens kapotgaat.’ 

Financiële geletterdheid 

Knoef ziet vooral kansen om de “financiële geletterdheid” van Nederlanders te verhogen. ‘Als een gebrek aan kennis voor zoveel mensen de reden is om niet te gaan beleggen, moeten we daar misschien verandering in brengen. Veel mensen hebben een hele studie afgerond, maar weten nog steeds niet hoe financiën werken, hoe je kunt beleggen of hoe je pensioen wordt opgebouwd. Je hoeft geen financieel adviseur te worden, maar enige basiskennis is wel handig. Bijvoorbeeld dat je weet wat rente-op-rente betekent, dat je begrijpt dat je risico kan spreiden en dat een hoger rendement meestal gepaard gaat met meer risico.’ Daar ligt volgens Knoef een rol voor het onderwijs, banken en onafhankelijke instanties, zoals het Nibud.  

Hierin staat Knoef niet alleen, want ook de AFM wil de drempels voor beginnende beleggers verlagen. Niet alleen vanuit het idee dat beleggen essentieel is voor het financiële welzijn van consumenten, maar ook omdat particuliere investeringen belangrijk zijn om innovatie, ondernemerschap en economische groei te stimuleren. ‘En daar plukken we uiteindelijk allemaal weer de vruchten van’, aldus Knoef.