Van fossiel naar lithium-ion: waarom de energietransitie ook een risicotransitie is
Lithium-ionaccu’s maken de energietransitie mogelijk, maar ze brengen ook nieuwe risico’s met zich mee. Nationale-Nederlanden wil ondernemers helpen die risico’s te begrijpen én beheersen zodat de energietransitie niet aan tempo hoeft in te boeten. ‘De techniek is volwassen, maar het gebruik moet volwassener worden.’
De energietransitie is in volle gang. Bedrijven verduurzamen hun wagenpark, slaan energie op in accu’s en schakelen over op elektrisch materieel. In vrijwel al die toepassingen speelt één technologie de hoofdrol: de lithium-ionaccu. Van heftrucks tot scooters en van werkmaterieel en gereedschap tot energieopslagsystemen. Lithium-ion is de meest compacte, krachtige en efficiënte technologie. ‘Zonder deze technologie zou de verduurzaming van Nederland simpelweg niet haalbaar zijn’, zegt Edwin Grutterink, directeur Schade Intermediair bij Nationale-Nederlanden.
Krachtig maar kwetsbaar
De lithium-ionaccu is populair omdat hij veel energie opslaat in een klein volume, zich snel laat opladen en lang meegaat. Tegelijkertijd is het een chemisch complex product. ‘Een lithiumaccu is eigenlijk een klein fabriekje’, zegt Grutterink. ‘Als er iets misgaat ― bijvoorbeeld door een val, een productiefout of verkeerde lader ― kan er een zogeheten thermal runaway ontstaan, oftewel een kettingreactie waarbij de accu zichzelf verhit en ontsteekt.’ Een lithiumbrand is moeilijk te blussen, kan zichzelf opnieuw aanwakkeren en de temperatuur loopt enorm hoog op. ‘Als zo’n accu eenmaal brandt, is het geen gewone brand meer. Een brandende elektrische auto moet bijvoorbeeld lange tijd onder water worden gezet om het vuur te kunnen blussen.’
Hoe meer accu’s, hoe groter de kans dat er ergens iets misgaat
Miljoenen accu’s in omloop
De snelle groei van elektrisch materieel, logistieke systemen en energieopslag zorgen voor een forse groei van het aantal lithium-ionaccu’s. Steeds meer bedrijven plaatsen energieopslagsystemen om zonne-energie tijdelijk op te slaan. ‘Dat is positief voor de verduurzaming, maar het betekent ook dat er miljoenen accu’s in omloop zijn’, zegt Patrick den Hertog van All Insurance Solutions (AIS), intermediair voor onder meer recycling- en energiebedrijven (zoals van Van Peperzeel, zie kader). ‘Hoe meer accu’s, hoe groter de kans dat er ergens iets misgaat.’ Hij ziet het aantal incidenten in met name de recyclingbranche dan ook toenemen. ‘Zo’n klein knoopcelbatterijtje in een papierstroom kan al brand veroorzaken. Als dat klem komt te zitten, ontlaadt het zich explosief. Zo’n vlammetje lijkt onschuldig, maar kan een hele hal doen afbranden. Nog afgezien van de giftige dampen die het achterlaat.’
Recycling: de vergeten schakel
Lithium-ionaccu’s zijn niet alleen tijdens gebruik, maar ook na hun levensduur risicovol. Oude of beschadigde accu’s bevatten restlading en kunnen bij verkeerd transport ontbranden. Tegelijkertijd zijn ze cruciaal voor een circulaire economie: ze bevatten waardevolle grondstoffen zoals lithium, koper, nikkel en kobalt. Grutterink: ‘Recycling is dan ook essentieel. Die metalen zijn schaars én strategisch belangrijk voor Europa. Door accu’s te recyclen, verminderen we onze afhankelijkheid van import en verlagen we de CO₂-uitstoot. Maar de bedrijven die dat werk doen, waren jarenlang nauwelijks te verzekeren (zie kader, red.).’
Tekst gaat verder onder het kader.
Recycler Van Peperzeel zet in op brandveilige opslag
Van Peperzeel is de grootste inzamelaar en sorteerder van oude accu’s en batterijen in Nederland. Waar het ooit begon met loodzuuraccu’s uit auto’s en heftrucks, sorteert het bedrijf nu vooral lithium-ionbatterijen. ‘Jaarlijks gaat het om miljoenen kilo’s aan mixbatterijen die bij ons worden gesorteerd op chemische samenstelling en vervolgens zorgvuldig worden verpakt voor recycling elders in Europa’, zegt directeur Senna Olff-van Peperzeel. Deze moderne batterijtypes brengen nieuwe uitdagingen met zich mee. Olff-Van Peperzeel: ‘In elke batterij zit restcapaciteit. Als polen elkaar raken of batterijen verkeerd worden aangeleverd, kan er kortsluiting of zelfs brand ontstaan.’
Richtlijn PGS 37-2
Daarom investeerde Van Peperzeel in 2024 fors in een nieuwe, brandveilige opslag conform de richtlijn PGS 37-2 (Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen, een Nederlandse veiligheidsrichtlijn voor de opslag van lithiumhoudende energiedragers, zoals lithium-ionaccu’s). Olff-Van Peperzeel: ‘Risicovolle batterijen slaan we buiten werktijd op in stalen containers. Elk compartiment is maximaal tien ton zwaar en voorzien van een speciaal blussysteem. Betonblokken en scheidingswanden moeten voorkomen dat vuur overslaat van de ene container naar de andere.
Verzekering
Verzekeren was lange tijd een uitdaging, want weinig partijen durven risico’s te dekken rond lithium-opslag. Inmiddels heeft Van Peperzeel dankzij de veiligheidsaanpak een passende verzekering kunnen afsluiten bij Nationale-Nederlanden. ‘Zij lopen hierin echt voorop’, zegt Olff-Van Peperzeel. ‘We zijn hier blij mee, want op deze manier kunnen we zonder zorgen en toekomstbestendig blijven opereren in een snel veranderende energiewereld.’
Nieuw op de markt
Juist de omvang en onvoorspelbaarheid van de risico’s, gecombineerd met de relatief nieuwe toepassingen van lithium-ionaccu’s maken het voor verzekeraars uitdagend. ‘De accu’s zijn gevoelig voor beschadiging, oververhitting en verkeerde opslag. Maar we hebben hier relatief nog weinig ervaring mee, omdat lithium-ionaccu’s nog niet zo lang op de markt zijn’, zegt Grutterink. ‘En juist die jarenlange ervaring hebben we nodig om risico’s te kunnen calculeren. Maar bij nieuwe technologieën zoals deze kunnen we niet wachten tot er eerst tientallen incidenten zijn geweest. Dan ben je te laat.’
In testcentra worden accu’s gecontroleerd vernietigd om beter te begrijpen wat er gebeurt tijdens opladen, opslag en gebruik
Onderzoek vóór ervaring
Daarom kiest Nationale-Nederlanden voor een andere aanpak: onderzoek vóór ervaring. Sinds 2020 doet de verzekeraar uitgebreid brandonderzoek naar lithium-ionaccu’s. ‘In testcentra werken we mee aan brandtesten: hier worden accu’s gecontroleerd vernietigd om beter te begrijpen wat er gebeurt tijdens opladen, opslag en gebruik’, zegt Grutterink. ‘We meten temperaturen, drukverschillen en kijken welke stoffen vrijkomen. Alleen als we de risico’s écht begrijpen, kunnen we ze beter inschatten en kunnen we klanten helpen ze te voorkomen en te verzekeren.’
Nieuwe normen en richtlijnen
De opgedane kennis deelt Nationale-Nederlanden met producenten, de brandweer en het Verbond van Verzekeraars. Dat leidt tot nieuwe normen en richtlijnen, zoals de Duitse veiligheidsnorm VDMA 24994 — een standaard voor accukasten die brand en explosie moeten binnenhouden. Grutterink: ‘We hebben daaraan meegewerkt en zien dat deze norm nu ter goedkeuring ligt om Europees over te nemen.’
We willen de verzekeraar van de energietransitie zijn
Verzekeraar als kennispartner
Wat opvalt in de aanpak van Nationale-Nederlanden is dat de verzekeraar zich vooral opstelt als kennispartner. Grutterink: ‘We willen niet dat duurzaamheid stagneert door angst. Daarom delen we wat we weten over veilige opslag, recycling, normen en preventie. We werken samen met ondernemers, adviseurs en overheid om de transitie vooruit te helpen. En waar de branche meestal pas beweegt als er schades zijn, draaien wij het model om. We onderzoeken risico’s vooraf, zodat we nieuwe technologieën zoals lithium-ionaccu’s wél kunnen verzekeren.’ Deze proactieve houding sluit aan bij bredere duurzaamheidsdoelstellingen binnen het Forum for Insurance Transition to Net-Zero (FIT), waarmee de verzekeraar zich verbindt aan een net zero-portefeuille in 2050. ‘We willen de verzekeraar van de energietransitie zijn’, zegt Grutterink.
Verzekeren begint bij preventie
‘De kennis die Nationale-Nederlanden deelt met branchegenoten op het gebied van preventie van schade als gevolg van dit soort accu’s is enorm waardevol’, zegt Den Hertog van AIS. ‘Preventie kan veel ellende besparen en begint met fysieke maatregelen. Compartimentering, bijvoorbeeld, ofwel het opdelen van opslagruimtes in afzonderlijke, brandwerende zones. Zet tien ton accu’s niet in één hal, maar plaats betonnen wanden tussen de containers. Ook sprinklers, bluskanonnen, infraroodcamera’s en temperatuurmonitoring helpen om beginnende branden vroeg te signaleren.’
Wie investeert in veiligheid slaapt beter
Herbouwwaarde
Daarnaast draait het om organisatorisch gedrag: geen accu’s opladen naast brandbare materialen, tijdige inspecties en goed opgeleide medewerkers. ‘Een lege container tussen twee opslagvakken kan al het verschil maken’, zegt Den Hertog. Toch blijven de kosten aanzienlijk. Den Hertog: ‘Waar een gewoon bedrijfsgebouw verzekerd wordt tegen promillages van de herbouwwaarde, kunnen de premies voor recyclingbedrijven flink oplopen. En de eigen risico’s kunnen fors zijn. Maar het dwingt ondernemers om verantwoordelijkheid te nemen. Wie investeert in veiligheid, slaapt beter.’
De mens als zwakste schakel
Zowel Grutterink als Den Hertog benadrukken dat de meeste incidenten uiteindelijk door menselijk handelen ontstaan. ‘Je kunt alle techniek op orde hebben,’ zegt Grutterink, ‘maar als iemand ’s avonds nog even snel een accu aan de lader hangt, zonder toezicht, blijft het risico bestaan. Bewustwording is dus minstens zo belangrijk als techniek. Wij investeren daarom ook in voorlichting en gedragsverandering. Bijvoorbeeld voor fietsenzaken, logistieke bedrijven en verhuurders van elektrische voertuigen.’ Ook ontwikkelt de verzekeraar richtlijnen voor veilige laadinfrastructuur, van e-bike-lockers tot industriële laadstations. ‘We werken mee aan de Nederlandse Technische Afspraak (NTA) voor het veilig laden en stallen van elektrische voertuigen’, zegt Grutterink. ‘Samen met de brandweer en andere partijen zorgen we dat ondernemers weten wat wel en niet mag.’
Kennispartner zijn voor de veilige verduurzaming van Nederland, dat is de rol die wij willen vervullen
Nieuwe technologieën aan de horizon
Hoewel lithium-ion voorlopig de standaard blijft, kijkt Nationale-Nederlanden ook naar alternatieve batterijtechnologieën, zoals natrium-ion of gesmolten zoutaccu’s. Die zijn veiliger en gebruiken grondstoffen die volop beschikbaar zijn. ‘Ze ontbranden niet, exploderen niet en zijn goedkoper’, zegt Grutterink. ‘Maar ze zijn zwaarder en laden langzamer, dus grootschalige toepassing laat nog even op zich wachten.’ Tot die tijd draait alles om veilig omgaan met lithium-ion. ‘De techniek is volwassen, maar het gebruik moet volwassener worden’, vat hij samen.
De boodschap aan ondernemers
Voor bedrijven die verduurzamen, is de boodschap helder: ken de risico’s, investeer in preventie, en zoek partners die meedenken. Want wie vroegtijdig maatregelen treft, kan ook verzekerd blijven. Den Hertog ziet het als een gezamenlijke verantwoordelijkheid: ‘We moeten samenwerken aan de beheersbaarheid hiervan. Wij helpen ondernemers bij het in kaart brengen van risico’s en het treffen van de juiste maatregelen. Aan de ondernemers om de adviezen op te volgen. Alleen dan kun je verantwoord doorgroeien.’ Grutterink sluit zich daarbij aan: ‘Voorkomen is natuurlijk het best. Maar als het misgaat, wil je wel weten dat iemand naast je staat die begrijpt wat er op het spel staat. Dat is precies de rol die wij willen vervullen: als kennispartner voor de veilige verduurzaming van Nederland.’