‘Netcongestie is een probleem, gebouwen kunnen bijdragen aan de oplossing’
Elektrische auto’s, zonnepanelen, warmtepompen: we elektrificeren in hoog tempo. Er is wel één probleem: ons stroomnet is daar niet op berekend. ‘Maar er zijn ook mogelijkheden om verlichting te bieden en die staan voor onze neus: we wonen en werken erin’, zegt Hans Smid, vice-president Digital Energy Nederland en België bij Schneider Electric.
We gebruiken steeds meer elektriciteit, bijvoorbeeld voor verwarming, koeling en mobiliteit. Ook wekken we steeds meer elektriciteit op, via bijvoorbeeld zonnepanelen en windturbines. Al die stroom moet over ons net en dat is daar niet op berekend. Althans, niet als het allemaal tegelijk moet. Zie daar het probleem van netcongestie: file op het stroomnet door piekbelasting. Gevolg: veel bedrijven en woningen kunnen niet op het elektriciteitsnetwerk worden aangesloten. Dat is niet alleen heel vervelend, het kost ook geld: tussen de €10 en €30 miljard per jaar aan gemiste economische groei. Bovendien vertraagt het de energietransitie. Immers, duurzaam opgewekte stroom heeft ruimte nodig om het net op te kunnen.’
Hans Smid is vice-president Digital Energy Nederland en België bij Schneider Electric. Daarnaast is hij voorzitter van de European Building Automation and Controls Association (EU.bac). ‘Netcongestie is inderdaad een groot probleem, maar daar moeten we niet in blijven hangen. Er zijn immers ook mogelijkheden om verlichting te bieden en die staan voor onze neus: we wonen en werken erin. Als je gebouwen grid-interactief maakt, kunnen ze bijdragen aan de oplossing voor netcongestie.’
Door lokale energieopwekking, bijvoorbeeld zonne-energie, wordt een gebouw een prosument: producent en consument ineen
Wat zijn grid-interactieve gebouwen?
‘Dat zijn gebouwen die in connectie staan met het elektriciteitsnetwerk om ervoor te zorgen dat de vraag naar stroom en het stroomaanbod beter met elkaar in balans zijn. In die gebouwen zitten gebouwbeheersystemen die ten eerste zorgen voor efficiënt gebruik van energie. Daarnaast gebruiken ze niet alleen energie, ze wekken het ook op – bijvoorbeeld via zonnepanelen – én ze slaan het op in batterijen. Via slimme software kunnen ze vraag en aanbod op het net op elkaar afstemmen. Bijvoorbeeld door de overdag opgewekte stroom op te slaan en te gebruiken op piekmomenten de dag erna.
Voorheen waren gebouwen passieve consumenten van energie die centraal werd opgewekt. Daar kwam verbetering in toen we steeds meer gingen kijken naar energie-efficiëntie. De stap daarna is lokale energieopwekking, zoals zonne-energie. Een gebouw wordt dan een prosument: producent en consument ineen. Het grid-interactieve gebouw is de vervolgstap, waarbij gebouwen de lokaal opgewekte stroom ook lokaal opslaan, zodat je op verschillende momenten met slimme software vraag en aanbod in het gebouw veel beter bij elkaar kunt brengen.’
Welke rol spelen gebouwen volgens u bij oplossingen voor netcongestie?
‘Elk gebouw kan een prosument worden door die stappen te doorlopen die ik net noemde. Als je dat op grote schaal doet, dus met veel gebouwen tegelijk, kun je een belangrijk deel van het netcongestieprobleem aanpakken. We weten dat 50% van de gebouwen die er in 2050 zullen staan, er nu ook al staan. Dus je kunt al beginnen met aanpassen. Een veelgemaakte denkfout is de aanname dat als je niks doet, het ook niks kost. Dat klopt niet. Je kunt bijvoorbeeld veel besparen op verwarmingskosten. Ook zie ik dat partijen afwachten omdat ze denken dat gebouwbeheersystemen en software beter of goedkoper worden. Dat klopt ook niet. De technologie is er, de terugverdientijd is vrijwel altijd minder dan vijf jaar. Dus waarom zou je wachten?’
Hoe ziet de ideale wereld van grid-interactieve gebouwen eruit?
‘Voor mij is dat een wereld, waarin je continu verbonden bent met het netwerk en vraag en aanbod op elkaar afstemt. Dat betekent niet alleen de pieken afschaven, maar ook energie inkopen als de prijs laag is en de energie opslaan in een batterij. In de toekomst zou je naar een situatie kunnen, waarbij gebouwen reservecapaciteit vormen voor het stroomnet. Bijvoorbeeld door op piekmomenten een te veel aan stroom tijdelijk lokaal af te vangen en op te slaan.’
Een ander voordeel van grid-interactieve gebouwen is dat ze helpen CO2-uitstoot te reduceren. Hoe zit dat?
‘Uit onderzoek blijkt dat de bebouwde omgeving een flinke energieverbruiker en dus ook vervuiler is. Zo’n 40% van de totale wereldwijde CO2-uitstoot komt van de bebouwde omgeving. Daar valt dus veel te verbeteren. Dat kan op twee vlakken. Ten eerste met slimme software: hiermee kun je enorm besparen op het energieverbruik. Als je daarnaast zorgt dat je gebouw volledig elektrisch is én je wekt die energie op een duurzame manier op – via zon, wind en water – dan kun je via gebouwen ontzettend veel CO2 besparen.’
Het voordeel van een bestaand gebouw aanpassen, is dat de aanpassing zelf veel minder vervuilend is dan nieuwbouw
Kun je zowel een nieuw als een bestaand gebouw grid-interactief maken?
‘Ja, je kunt dit concept toepassen bij nieuwbouw en bestaande bouw. Bij nieuwbouw heb je natuurlijk wel met een vergunningstraject te maken. Dat kan een hobbel vormen. Net als de aansluiting op het stroomnet. Bij bestaande bouw heb je daar geen last van. Afhankelijk van de strategie en de wens, kun je kiezen voor een kleine verbouwing of voor een grote retrofit. Het voordeel van een bestaand gebouw aanpassen, is dat de aanpassing zelf veel minder vervuilend is dan nieuwbouw. De uitstoot is slechts een zesde ten opzichte van nieuwbouw.’
Gaat AI hierbij ook een rol spelen?
‘Absoluut! Met AI kun je veel meer gebruikmaken van voorspellende waardes. Wat zijn bijvoorbeeld de externe factoren qua wind, temperatuur en klimaat? Als je die kennis meeneemt, kun je een gebouw nog beter inregelen. Heel praktisch: als je weet dat het morgen heel warm wordt, kun je de temperatuur voor de volgende ochtend misschien wel 2 à 3 graden lager instellen. Dan haal je die piekwaarde eruit en verbruik je niet onnodig veel energie. Ander voorbeeld: stel je hebt vijftig laadpalen en je hebt morgen een evenement. Dan is de kans dat al die laadpalen vol staan een stuk groter dan op een willekeurige vrijdag. Voor al dat soort zaken kun je die voorspellende waarden gebruiken. Bijvoorbeeld via onze nieuwe technologie EcoStruxure Foresight Operation. Dit AI-gedreven intelligente platform brengt energie-, stroom- en gebouwautomatisering samen. Een echte primeur in de industrie.’
Is er wet- en regelgeving die van belang is?
‘Je ziet dat er vanuit de Europese Unie steeds meer wet- en regelgeving komt op dit gebied. Vanaf 2030 moet bijna elk gebouw een gebouwbeheersysteem hebben. Dat zorgt voor een enorme stimulans in het gebruik van deze technologie. Nederland zou wel meer gebaat zijn bij langetermijnbeleid. De aanschaf van zonnepanelen is enorm gestimuleerd met subsidies en de saldeerregeling. Nu, een paar jaar later, moeten mensen gaan betalen voor stroom terugleveren. Dat helpt niet bij de vooruitgang.’
Een grid-interactief gebouw is ook van belang als het gaat om de continuïteit van je bedrijfsvoering
Is een gebouw grid-interactief maken alleen interessant voor grotere spelers of ook voor mkb’ers met een klein pand?
‘In ons portfolio richten we ons op het hele spectrum: van woningen en scholen tot kantoorgebouwen, ziekenhuizen, universiteiten en datacenters. Dus ook voor kleine bedrijven kan dit interessant zijn. Niet alleen als oplossing voor netcongestie, besparing en duurzaamheid, maar ook als het gaat om de continuïteit van je bedrijfsvoering. Het elektriciteitsnet wordt steeds zwaarder belast, waardoor storingen en onderbrekingen kunnen optreden. Voor élk bedrijf is dat vervelend. Als je lokale stroomopwekking hebt in combinatie met bijvoorbeeld een batterij, dan heb je daar geen last meer van. In principe ben je dan verzekerd van minimaal een aantal uren, waarin je zonder externe voeding kunt. Zodat je cruciale bedrijfsprocessen kunnen doorgaan.’
Stel ik ben een eigenaar van een gebouw. Hoe maak ik mijn pand dan grid-interactief?
‘Wij adviseren drie stappen: strategize, digitize, decarbonize. Als eerste moet je dus bepalen wat je wilt met je gebouwenportfolio of je individuele gebouw de komende jaren. Vervolgens ga je meten: waar sta je, hoeveel CO2 stoot je uit, waar kun je wat halen rondom energie-inkoop? Daarna moet je bepalen welke technologie je gaat toepassen. Kies je voor een lichte renovatie of juist een grondige? Uiteraard kun je hierbij gebruikmaken van onze expertise. Bij Schneider Electric bieden we als energietechnologiebedrijf zowel advies als technologische oplossingen en services. Rechtstreeks of via gecertificeerde partners, die over de hele wereld zitten. Op de Zuidas in Amsterdam is bijvoorbeeld bijna de helft van alle gebouwbeheersystemen van ons. Is de technologie geïnstalleerd, dan ga je je processen optimaliseren: lokaal energie opwekken en opslaan, is er nog een andere manier om mijn energieverbruik omlaag te krijgen of misschien een warmtepomp? Zo kun je je energieverbruik optimaliseren en je CO2-voetafdruk verminderen.’
Grid-interactief gebouw in de praktijk
IntenCity is een voorbeeld van een grid-interactief gebouw. Dit nieuwe vlaggenschip van Schneider Electric staat in de Franse plaats Grenoble. Na een diepgaande analyse van de volledige levenscyclus van het gebouw, bleek dat de cumulatieve CO2-voetafdruk van IntenCity vijf keer kleiner is dan die van een gemiddeld Europees gebouw met een levensduur van zestig jaar. Minder dan 5% van de totale cumulatieve CO2-uitstoot is afkomstig van de bedrijfsvoering.
Wil je hier meer over weten? Lees hier verder.