Met heldere doelen en slimme stappen werkt Papendal aan duurzame energie 

Samen met strategisch energiepartner Eneco bouwt Olympic Training Centre Papendal stap voor stap aan een duurzaam energiesysteem dat past bij de ambities van vandaag én morgen. Directeur Jochem Schellens vertelt hoe die reis begon, welke uitdagingen zich aandienden, wat de visie op de toekomst is en waarom een sterke partner daarbij onmisbaar is. ‘Net als in topsport werk je met een helder doel voor ogen en bouw je daar planmatig naartoe.’ 

Wie Papendal zegt, zegt topsport. Al decennialang is het nationale sportcentrum de plek waar dagelijks honderden topsporters trainen, herstellen en toewerken naar internationale toernooien en de Olympische Spelen. Maar wie goed kijkt, ziet dat er op de 175 hectare – met sporthallen, een hotel en onderwijsgebouwen – nog iets anders gebeurt: er wordt gewerkt aan een duurzame energiehuishouding die net zo planmatig is opgebouwd als een topsportprogramma. ‘Papendal is in de jaren zeventig opgezet, maar rond 2000 was het terrein echt toe aan een herstart’, vertelt directeur Jochem Schellens. ‘De gebouwen waren verouderd en er trainde nauwelijks nog iemand. In 2005 hebben we een masterplan gemaakt om Papendal volledig te vernieuwen. Daarbij wisten we één ding zeker: zetten we alleen nieuwe hallen neer, dan hebben we over twintig jaar weer hetzelfde probleem. Het moest ook duurzaam zijn.’ 

Duurzaamheid als voorwaarde, niet als bijzaak 

Die keuze werd niet alleen ingegeven door ambitie, maar ook door noodzaak. Papendal ligt in een Natura 2000-gebied, waardoor nieuwe ontwikkelingen alleen mogelijk waren met een stevige duurzaamheidsparagraaf. ‘In 2005 voelde die duurzaamheid nog als een verplichting, nu is het gewoon onderdeel van hoe wij werken’, zegt Schellens. Papendal werd zodoende niet alleen een verzameling sportaccommodaties, maar een ecosysteem met een hotel, kantoren voor sportgerelateerde bedrijven, onderwijs, horeca en medische faciliteiten. ‘Je wilt alles wat een topsporter nodig heeft op één vierkante kilometer organiseren. Dan moet je ook nadenken over hoe je energie opwekt, opslaat en verbruikt. We doen dat van meet af aan samen met Eneco.’ 

Verduurzaming als onderdeel van de organisatiecultuur 

Die manier van werken sluit naadloos aan bij de topsportmentaliteit van Papendal. Net als bij het opleiden van sporters draait verduurzaming om lange adem, slimme planning en het continu bijstellen van je aanpak richting een duidelijk einddoel. Verduurzaming is dan ook geen los project, maar onderdeel van de organisatiecultuur. Schellens: ‘Het moet passen bij wie je bent. Maar het zou ook raar zijn als je in zo’n natuurgebied als waar wij zitten niets doet met duurzaamheid.’ Die houding werkt door in kleine en grote keuzes. ‘Van energiezuinige verlichting en goed onderhoud tot bewust omgaan met water, mobiliteit en verspilling.’ 

Papendal is bovendien nog niet ‘af’. De batterij met slimme energiesturing moet er nog komen, daarna staat verdere elektrificatie op de agenda richting 2030. Juist in dat voortdurende proces blijft Eneco nauw betrokken. ‘Je bouwt stap voor stap. Met een duidelijke strategie, de juiste begeleiding en een duidelijk doel voor ogen. Verduurzamen kost immers tijd. Het is een langeafstandswedstrijd, geen sprint.’  

Warmte-koudeopslag als strategische keuze 

Terug naar 2005. Een van de belangrijkste beslissingen was destijds de aanleg van een warmte-koudeopslag (WKO). In 2012 werd de installatie in gebruik genomen, waarna vrijwel alle gebouwen gefaseerd zijn aangesloten. ‘Dat is een flinke investering’, erkent Schellens. ‘Maar het is ook een afslag die je neemt: als je hiervoor kiest, bouw je al je verdere energiebeleid daaromheen.’ Ook in die fase speelde Eneco een belangrijke adviserende rol, bijvoorbeeld over de volgorde waarin gebouwen werden aangesloten. Schellens: ‘Keuzes waar wij niet vanzelfsprekend aan hadden gedacht, maar die achteraf veel effect bleken te hebben.’ Die keuze maakte Papendal in één klap grotendeels onafhankelijk van gas. Inmiddels is het gasverbruik met circa 70% gedaald ten opzichte van vijftien jaar geleden. ‘Voor een sportcentrum is dat echt substantieel’, zegt Schellens. ‘In 2030 willen we volledig gasloos te zijn.’ 

Van verbruiker naar regisseur van energie 

Vanaf dat moment werd de samenwerking met Eneco steeds intensiever. ‘Eneco is niet alleen onze leverancier, maar vooral ook meedenkende partner’, zegt Schellens. ‘Alles wat daarna kwam – zonnepanelen, laadpalen, optimalisatie van installaties, het verder uitbouwen van ons energiebeleid – hebben we gezamenlijk ontwikkeld.’ Die samenwerking zorgde er ook voor dat Papendal anders ging kijken naar de eigen rol. ‘We zijn ons veel bewuster geworden van hoe energie op ons terrein wordt opgewekt, verbruikt en gestuurd. Niet als los onderdeel, maar als integraal onderdeel van onze bedrijfsvoering.’ 

Slimme keuzes op het terrein 

Op de daken liggen inmiddels 3.500 zonnepanelen en bij renovaties wordt telkens gekeken hoe die capaciteit kan worden uitgebreid of vernieuwd met de nieuwste generatie panelen. ‘Als we een nieuwe hal bouwen of een oude renoveren, dan moet die in mijn optiek ook energie opleveren’, legt Schellens uit. ‘Dan kijken we samen met Eneco wat voor ons de best passende oplossing is, vanuit de strategie en het totaalbeleid. Niet alles is geschikt op deze plek, maar door het gesprek te voeren, maak je wel bewuste keuzes.’ Die nuchtere benadering typeert de samenwerking met Eneco. ‘Zij volgen alle technologische ontwikkelingen op de voet. Wij hoeven dat niet dagelijks te doen, maar we kunnen wel samen kijken wat bij Papendal past en wat niet. Soms kom je erachter dat iets technisch kan, maar hier gewoon geen zin heeft. Ook dat is waardevolle kennis.’ 

Letten op timing en schaal 

Nog een voorbeeld van de samenwerking is het laadplein dat recent officieel is geopend. Met een groei van twaalf naar 59 laadpunten speelt Papendal in op de snelle elektrificatie van mobiliteit. ‘Steeds meer topsporters, begeleiders, medewerkers en hotelgasten komen met een elektrische auto naar Papendal’, zegt Schellens. ‘We hadden ervoor kunnen kiezen om overal op het terrein losse laadpalen te plaatsen. Maar het is veel slimmer om dat te concentreren. Dat is overzichtelijker, makkelijker te onderhouden en beter te koppelen aan onze eigen energieopwekking.’ Ook hier keek Papendal samen met Eneco naar timing en schaal. ‘De laadcapaciteit van nu is totaal niet te vergelijken met die van vijf jaar geleden. Door dat soort ontwikkelingen samen te volgen, voorkom je dat je te klein of juist te groot investeert.’ Die aanpak past bij Papendal. ‘Net als in topsport werk je met een helder doel voor ogen en bouw je daar planmatig naartoe.’  

Batterij als volgende stap 

Die opslag is precies waar Papendal nu naartoe werkt. Er lopen plannen voor een grote batterij –onder andere vanwege netcongestie, dat een vast onderdeel is van het hele plan – om de zelfopgewekte zonne-energie op te slaan en piekbelasting op te vangen. ‘Met die batterij kunnen we ons terrein beter in balans brengen. Vooral rond het hotel hebben we pieken in het verbruik. Met een batterij kun je die afvlakken en je eigen opgewekte stroom slimmer inzetten. En voeg je dan ook nog slimme energiesturing toe, dan wordt energie opslaan in een batterij pas echt interessant. Bovendien kun je zo binnen de bestaande netaansluiting blijven groeien.’  

Lessen voor andere ondernemers 

Wat kunnen andere ondernemers leren van Papendal? Volgens Schellens begint het met inzicht. ‘Weet wat je verbruikt. Bewustwording is stap één. Daarna kun je kijken naar relatief eenvoudige maatregelen die meteen effect hebben.’ Voor de grotere stappen is een strategische partner essentieel. ‘Zo’n WKO of batterij is geen beslissing die je even tussendoor neemt. Dat vraagt om visie, kennis en vertrouwen. Eneco denkt en werkt met ons mee vanuit onze langetermijndoelstellingen, met kennis van wat technisch mogelijk is én met concrete oplossingen om die ambities waar te maken.’ Het resultaat is een samenwerking die verder gaat dan losse projecten. ‘We triggeren elkaar. Wij met onze ambities, Eneco met hun kennis van wat er technisch mogelijk is. Zo blijf je vooruitdenken.’